Podstawowe reguły staranności nakazują takie gospodarowanie finansami, by w pierwszej kolejności zabezpieczyć płatności wynikające z obowiązku podatkowego, a nie poszukiwanie rekompensaty kosztem Budżetu Państwa. Tak orzekł WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 8 czerwca 2010 r., sygn. akt I SA/Po 239/10.

Podatnik zwrócił się do naczelnika urzędu skarbowego z wnioskiem o umorzenie m.in. zaległości w podatku VAT za lata 2003-2008. W uzasadnieniu wskazał, że wszelkie przychody, jakie uzyskiwał z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, zajmowane były przez komornika. Ponadto w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego zajęto mu samochód, który sprzedano na poczet długów. Konsekwencją utraty środka transportu niezbędnego do wykonywania działalności gospodarczej była jej likwidacja. Podatnik zaznaczył, że obecnie pozostaje bez pracy i prawa do zasiłku dla bezrobotnych.

Ponieważ naczelnik odmówił umorzenia wymienionych zaległości, w wyniku złożonego odwołania sprawa trafiła do dyrektora izby skarbowej, który utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W tej sytuacji podatnik złożył skargę do WSA w Poznaniu, który uznał jednak, że nie jest ona zasadna.

Sąd wskazał, że organ podatkowy na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych jego ważnym interesem lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Uprawnia do tego art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej.

Instytucja umorzenia zaległości podatkowych, jak podkreślił Sąd, ma charakter wyjątkowy, gdyż jest odstępstwem od ogólnej zasady, że zobowiązania podatkowe określone ustawami mają charakter powszechny. Organ podatkowy prowadząc postępowanie w sprawie umorzenia zaległości podatkowej i odsetek za zwłokę jest zobowiązany zebrać materiał dowodowy pod kątem przesłanek, które mogą być podstawą do umorzenia zaległości podatkowych, tj. ważnego interesu podatnika i interesu publicznego.

Ważnego interesu podatnika nie można utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej. W doktrynie przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami jego egzystencji. W ocenie Sądu z zebranego w sprawie materiału wynika, że organ podatkowy dokonał wnikliwej analizy sytuacji materialnej wnioskodawcy.

Podatek VAT, o którego umorzenie wniósł podatnik, jak podkreślił Sąd jest jednak podatkiem konsumpcyjnym, którego zapłata nie jest uzależniona od osiąganych dochodów. Podatek ten obciąża bowiem ostatecznego konsumenta. Skarżący zaś pobierał należność za usługę wraz z podatkiem VAT, przy czym nie odprowadzał go na rachunek bankowy urzędu skarbowego, ale rozdysponował na inne potrzeby. W tej sytuacji umorzenie zaległości i odsetek za zwłokę w zakresie wnioskowanym przez podatnika stanowiłoby uprzywilejowanie jego pozycji względem innych podatników, którzy także borykają się z problemami, a mimo to wywiązują się ze swoich obowiązków.