Faktura, która nie dokumentuje rzeczywistej sprzedaży pomiędzy wskazanymi w niej kontrahentami, jest bezskuteczna prawnie, a w związku z tym nie może wywołać żadnych skutków podatkowych zarówno u jej wystawcy, jak i odbiorcy. Faktura, która nie odzwierciedla faktycznej sprzedaży pomiędzy określonymi w niej stronami, jest fakturą fikcyjną i nie może stanowić podstawy do obniżenia podatku należnego o wynikający z niej podatek naliczony. Tak uznał NSA w wyroku z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt I FSK 1223/10 (orzeczenie prawomocne).

Sprawa dotyczyła podatnika, u którego w trakcie kontroli ustalono, że odliczył VAT z faktur, które nie dokumentowały rzeczywistej sprzedaży. Podatnik dokonywał zakupów oleju napędowego od spółki z o.o., w stosunku do której śledztwo przeprowadzone przez organy ścigania wykazało, że była ona tylko ogniwem w łańcuchu przedsiębiorstw zajmujących się nielegalnym procederem polegającym na wprowadzeniu do obrotu handlowego paliw silnikowych. Działania spółki były fikcyjne, bo jej zarząd oficjalnie potwierdził, że spółka nie była przygotowana technicznie do handlu olejem (brak miejsca składowania, magazynowania, bazy do przewożenia).

Tak więc organ podatkowy stwierdził, że spółka widniejąca na fakturach jako dostawca oleju napędowego nie wykonywała tych transakcji. Na podstawie materiału dowodowego ustalono, że faktury VAT zakupu oleju napędowego dokumentowały czynności, które nie miały miejsca. Organ podatkowy przyznał, że podatnik wprawdzie zakupił paliwo, ale sprzedawcą na pewno nie była dana spółka z o.o.

Sprawa po skardze kasacyjnej podatnika trafiła do NSA, który ją oddalił. Jak wskazał Sąd, w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi VAT przysługuje prawo do odliczenia VAT. Jest to podstawowe i fundamentalne prawo podatnika, wynikające z konstrukcji podatku VAT jako podatku od wartości dodanej. Za ugruntowany zarówno w orzecznictwie, jak i judykaturze należy uznać pogląd, że faktury VAT pełnią fundamentalną rolę na gruncie podatku VAT. Jak podkreślił Sąd, nie są one tylko zwykłym dokumentem służącym dokumentowaniu transakcji oraz będącym podstawą do jej ujęcia w księgach stron tej transakcji. Faktury stanowią bowiem podstawę dla nabywcy do odliczenia VAT. Prawo to wiąże się tylko z otrzymaniem faktury dokumentującej rzeczywisty obrót gospodarczy, a prawidłowość materialnoprawna faktury zachodzi, jeżeli odzwierciedla ona prawdziwe zdarzenie gospodarcze. Nie można, zdaniem Sądu, uznać za prawidłową fakturę, gdy sprzecznie z jej treścią wykazuje zdarzenie gospodarcze, które w ogóle nie zaistniało.

Wyrok ten potwierdza stanowisko prezentowane także przez nasze Wydawnictwo, że faktura wystawiona przez figuranta nie uprawnia do odliczenia VAT.