Oceny działań podejmowanych przez podatnika w prowadzeniu działalności gospodarczej, pod kątem możliwości obciążania związanymi z nimi wydatkami kosztów podatkowych, należy dokonywać również z perspektywy konsekwencji dynamiki zmian otoczenia gospodarczego, w którym funkcjonuje. Tak wynika z wyroku z dnia 4 grudnia 2009 r., wydanego przez WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 536/09.

We wskazanym wyroku Sąd stwierdził, że warunki gospodarcze nie są obojętne dla tej działalności i determinują podejmowanie konkretnych decyzji, również przeciwdziałających nowym, niekorzystnym uwarunkowaniom. Jeżeli zatem związane z nimi wydatki są racjonalnie i gospodarczo uzasadnione, a ich celem jest osiągnięcie przychodów lub zachowanie albo zabezpieczenie ich źródła, to brak jest podstaw, aby kwestionować zasadność zaliczenia ich do kosztów podatkowych.

Spółka wynajmująca lokale, w których prowadzi działalność, umowy najmu tych lokali zawierała na czas oznaczony. Umowy te przewidywały wypłatę przez spółkę odszkodowania w przypadku wcześniejszego ich rozwiązania.

Z uwagi na uwarunkowania ekonomiczne, m.in. niską opłacalność prowadzenia działalności w poszczególnych punktach, spółka przed terminem rozwiązała kilka z zawartych umów.

Organ podatkowy, do którego spółka zwróciła się o wydanie interpretacji stwierdził, że gdy wcześniejsze rozwiązanie umów najmu lokali doprowadziło do zaprzestania prowadzenia w nich działalności, a spółka nie otworzyła w miejsce zlikwidowanych nowych punktów działalności, nie dochodzi do spełnienia przesłanki poniesienia wydatku w celu osiągnięcia przychodu, zachowania albo zabezpieczenia jego źródła. W konsekwencji uznał, że zapłacone odszkodowania nie mogą stanowić kosztów podatkowych.

Sprawa trafiła do WSA, który nie zgodził się ze stanowiskiem organu podatkowego. Uznał, naszym zdaniem słusznie, że odszkodowanie zastrzeżone w umowie najmu na wypadek odstąpienia od niej przed upływem okresu, na który została zawarta, może stanowić koszt podatkowy. Stanie się tak pod warunkiem, że rozwiązanie umowy było racjonalnie i gospodarczo uzasadnione i jego celem było osiągnięcie przychodów lub zachowanie ich źródła. Tak zdaniem Sądu było w przypadku spółki, która z uwagi na uwarunkowania ekonomiczne ograniczała działalność detaliczną. Z tego względu Sąd orzekł jak na wstępie.