Kwestia sposobu rozliczania się z fiskusem osób żyjących w związkach konkubenckich i wspólnie wychowujących dzieci od dłuższego czasu budzi wątpliwości. Na naszych łamach pisaliśmy wielokrotnie, że organy podatkowe uważają, iż nie można uznać za osobę samotnie wychowującą dziecko podatnika, który wychowaniem dziecka zajmuje się wspólnie z drugim rodzicem, z którym nie pozostaje w związku małżeńskim, ale wspólnie z nim zamieszkuje. Takie stanowisko możemy znaleźć m.in. w interpretacji indywidualnej Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 23 lipca 2009 r., nr ITPB1/415-443/09/MM.

Jednak w orzecznictwie sądowym coraz częściej możemy się spotkać z innym poglądem. Wskazać tu można m.in. wyroki WSA w Warszawie z dnia 18 września 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 1133/07, oraz z dnia 25 lutego 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 2498/08. W orzeczeniach tych Sąd przyznał prawo do preferencyjnego rozliczenia kawalerowi, mimo że z matką dzieci mieszkał w jednym mieszkaniu. Uznał bowiem, że spełniał wymogi ustawowej definicji osoby samotnie wychowującej dzieci.

Podobne stanowisko zaprezentował w jednym z najnowszych wyroków WSA we Wrocławiu (wyrok z dnia 24 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Wr 1627/09). Przyznał w nim prawo do rozliczenia z fiskusem w charakterze samotnego rodzica matce dziecka, która żyjąc w konkubinacie zamieszkiwała wspólnie z jego ojcem. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w odniesieniu do rodziców bądź opiekunów prawnych niepozostających w związku małżeńskim, ustawodawca wyraźnie zastrzegł, iż za osobę samotnie wychowującą dzieci uważa się jedno z nich, jeżeli osoba ta jest panną, kawalerem, wdową, wdowcem, rozwódką, rozwodnikiem albo osobą, w stosunku do której orzeczono separację w rozumieniu odrębnych przepisów. Stąd status osoby samotnie wychowującej dziecko został powiązany ze stanem cywilnym osoby, który stanowi jedyne kryterium dla takiej kwalifikacji rodzica bądź opiekuna prawnego. Dlatego NSA uznał, że przepisy podatkowe nie uprawniają organu do uzależnienia posiadania statusu samotnego rodzica od jego sytuacji faktycznej.

W opinii Sądu bez znaczenia dla prawa do skorzystania z omawianego sposobu rozliczenia podatku pozostają takie okoliczności jak wspólne zamieszkiwanie rodziców czy pomoc w wychowaniu dziecka. Jego zdaniem intencją ustawodawcy przy tworzeniu definicji osoby samotnie wychowującej dzieci była bowiem rezygnacja z każdorazowego badania tak indywidualnych okoliczności i posłużenie się pewnym generalnym założeniem.

Należy przy tym pamiętać, że powyższy wyrok, choć korzystny dla podatnika, nie stanowi ogólnie obowiązującej wykładni prawa.