Czynności, które są nieważne na gruncie prawa cywilnego z powodu niezachowania wymaganej formy, mogą podlegać VAT. Czynności opodatkowane VAT zostały bowiem oderwane od ich ważności i skuteczności na gruncie prawa cywilnego. Tym samym, czynność nieważna na gruncie prawa cywilnego może być uznana za wykonaną skutecznie na gruncie ustawy VAT. Tak wynika z wyroku WSA w Warszawie z dnia 22 kwietnia 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 2010/09.

Sprawa dotyczyła spółki, która sprzedaje telefony komórkowe oraz świadczy usługi telekomunikacyjne. Zdarza się, że klient posługuje się fałszywymi dokumentami w celu zawarcia umowy, a następnie nie dokonuje płatności za usługi telekomunikacyjne. Spółka wówczas ponosi stratę w wysokości niezapłaconego wynagrodzenia za świadczone usługi. W związku z tym zadała pytanie, czy taka czynność klienta jest czynnością, do której przepisy ustawy o VAT nie mają zastosowania.

W ocenie spółki czyn klienta polegający na posługiwaniu się fałszywymi dokumentami w celu zawarcia umowy, a następnie niedokonywanie płatności za usługi telekomunikacyjne spełnia przesłanki oszustwa, zgodnie z art. 6 pkt 2 ustawy o VAT.

Ze stanowiskiem tym nie zgodził się Minister Finansów, w związku z czym spółka złożyła skargę do WSA, który uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Jak podkreślił Sąd, ustawodawca wyraźnie nie sprecyzował czy art. 5 ust. 2 ustawy o VAT stosuje się, jeżeli nie dochowano formy czynności prawnej zastrzeżonej np. pod rygorem nieważności. Nieważność umowy (w rozumieniu cywilnoprawnym) powoduje bowiem z zasady jej bezskuteczność. Niemniej jednak redakcja art. 6 pkt 2 ustawy o VAT wskazuje, że dotyczy on sytuacji, gdy określona czynność w żadnych okolicznościach faktycznych nie będzie mogła stać się przedmiotem prawnie skutecznej umowy. Niedochowanie zaś jedynie formy prawnej zastrzeżonej, nawet pod rygorem nieważności, dla czynności, która z istoty swojej będzie mogła być przedmiotem prawnie skutecznej umowy - nie będzie miało decydującego znaczenia dla ustalenia czy czynność ta podlega opodatkowaniu, czy nie.

Zdaniem Sądu, decydujące dla uznania, że czynność miała miejsce, są bowiem jej skutki faktyczne (realne), a nie skutki konwencjonalne. Usługi telekomunikacyjne mogą być przedmiotem legalnego obrotu i mimo iż zawarta przez strony umowa może być uznana na gruncie przepisów prawa cywilnego za bezskuteczną, to jednak na jej podstawie doszło do zawarcia przez spółkę umowy cywilnoprawnej zobowiązującej ją do świadczenia usług telekomunikacyjnych na rzecz podmiotu wskazanego w umowie. Dochodzi zatem do odpłatnego świadczenia usług, które podlegają opodatkowaniu VAT.