Pomiędzy podatnikami a fiskusem trwa spór w kwestii możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wydatku związanego z wypłatą odszkodowania za przedterminowe rozwiązanie umowy najmu lokalu wykorzystywanego w działalności gospodarczej w sytuacji, gdy lokal ten nie spełnia oczekiwań pod kątem ekonomicznym (prowadzona w nim działalność nie przynosi spodziewanych przychodów lub wręcz generuje straty). Organy podatkowe nie widzą związku tego odszkodowania z przychodem z działalności. Ich zdaniem wydatku tego nie można również uznać za koszt poniesiony w celu zachowania czy też zabezpieczenia źródła przychodów. Wydawało się, że sądy stoją w tym przypadku po stronie podatników. Korzystne dla nich stanowisko w tej kwestii prezentuje WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 16 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Po 342/11, i WSA w Lublinie w wyroku z dnia 4 grudnia 2009 r., sygn. akt I SA/Lu 536/09. Wynika z nich, że jeżeli zerwanie umowy najmu ma na celu ochronę źródła przychodów i minimalizację strat, to wypłacone z tego tytułu odszkodowanie może być uznane za koszt podatkowy. Niestety, NSA w wyroku z dnia 20 lipca 2011 r., sygn. akt II FSK 460/10, podobnie jak organ podatkowy, nie dopatrzył się związku pomiędzy wydatkami poniesionymi na wypłatę odszkodowania z tytułu wcześniejszego rozwiązania umowy najmu a przychodami z działalności oraz zachowaniem lub zabezpieczeniem źródła przychodów. Jego zdaniem, nawet w przypadku gdy odstąpienie od umowy ma na celu zapobieżenie wystąpieniu straty lub jej ograniczenie, taki związek nie zachodzi i dlatego wypłacone z tego tytułu odszkodowanie czy też kara umowna nie stanowią kosztów uzyskania przychodów.

W rozpatrywanym przez NSA stanie faktycznym spółka przedterminowo rozwiązała umowy najmu lokali, w których prowadziła sprzedaż swoich produktów. Decyzja ta była podyktowana brakiem rentowności prowadzonej w tych miejscach działalności. Spółka uznała, że dzięki zerwaniu umów unika strat. Ponadto wyliczyła, że koszt przeniesienia działalności w inne miejsce łącznie z wypłaconym odszkodowaniem jest znacznie niższy niż opłacanie czynszu do czasu zakończenia umów. Mimo tych argumentów NSA odmówił spółce uznania tego odszkodowania za koszt podatkowy uznając, że na Skarb Państwa nie można przenosić konsekwencji podejmowanych przedsięwzięć gospodarczych.

W mojej ocenie, w działaniu mającym na celu ochronę źródła przychodów i minimalizację straty trudno dopatrzyć się sprzeczności z interesami Skarbu Państwa. Za nieekonomiczne i nieracjonalne należy raczej uznać opłacanie czynszu najmu lokalu, w którym prowadzona jest nierentowna działalność, zwłaszcza gdy jego suma jest wyższa od odszkodowania za rozwiązanie umowy.