Kwestię zasad opodatkowania odszkodowań wypłacanych przez przedsiębiorców w związku z przedterminowym rozwiązaniem umowy najmu poruszono w interpelacji poselskiej (nr 22299). Jak wskazano problem ten dotyczy szczególnie przypadków, w których przedsiębiorcy będący najemcami danego lokalu, zmuszeni sytuacją rynkową, dokonują przedterminowego rozwiązania umowy najmu zawartej na czas oznaczony w formie porozumienia z wynajmującym. Niestety w takich przypadkach organy podatkowe uznają, że dochodzi do odpłatnego świadczenia usług, które podlegają opodatkowaniu VAT. Ich zdaniem opłata otrzymana przez wynajmującego jest ściśle związana z uzyskaniem korzyści przez najemcę, np. w postaci zgody na wcześniejsze rozwiązanie umowy najmu, co ma stanowić świadczenie wykonane na rzecz najemcy. Jednak, jak podkreślono w interpelacji, stanowisko to jest kwestionowane przez sądy administracyjne. Dlatego w interpelacji zadano pytanie: czy w przypadku tego rodzaju odszkodowania można w ogóle mówić o dokonywanym na terytorium kraju odpłatnym świadczeniu usług?

Jak wyjaśniło Ministerstwo Finansów, kwestie odszkodowań, jak i kar umownych z tytułu niewywiązania się z warunków umowy regulują przepisy Kodeksu cywilnego. Jak wskazano odszkodowanie jest zapłatą za wyrządzone szkody, poniesione przez kogoś straty. Istotą odszkodowań nie jest zatem płatność za świadczenie, lecz rekompensata za szkodę. W takim przypadku nie mamy do czynienia z transakcją ekwiwalentną - świadczenie w zamian za wynagrodzenie - co oznacza, że otrzymane odszkodowanie nie wiąże się z żadnym świadczeniem ze strony podatnika. Podobnie kary umowne, stosowane na podstawie art. 483 § 1 K.c., nie stanowią zapłaty za usługę, lecz pełnią funkcję odszkodowawczą. Zgodnie z tym przepisem można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna). Kara ta ma charakter czynności jednostronnej i nie wiąże się z otrzymaniem jakiegokolwiek świadczenia.

Dlatego też, zdaniem Ministerstwa, jeżeli płatności o charakterze odszkodowawczym nie będą miały bezpośredniego związku z żadną czynnością mającą charakter świadczenia ze strony podmiotu zobowiązanego, wówczas kwota otrzymanych odszkodowań nie będzie mieściła się w katalogu czynności wymienionych w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT i nie będzie podlegała opodatkowaniu VAT.

Przy czym, jak podkreśliło Ministerstwo, kwestia odszkodowania stanowiącego rekompensatę za przedterminowe rozwiązanie umowy najmu była przedmiotem analizy Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (sprawa C-63/92). Z rozstrzygnięcia Trybunału wynika, że odszkodowanie stanowiące rekompensatę za przedterminowe rozwiązanie umowy najmu przez wynajmującego stanowi czynność podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT.